{"id":214,"date":"2020-11-12T16:47:25","date_gmt":"2020-11-12T16:47:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.cocuksehri.net\/?p=214"},"modified":"2021-02-14T11:35:22","modified_gmt":"2021-02-14T11:35:22","slug":"edebiyatin-bilime-isik-tutan-gorkemli-gucu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.cocuksehri.net\/index.php\/2020\/11\/12\/edebiyatin-bilime-isik-tutan-gorkemli-gucu\/","title":{"rendered":"Edebiyat\u0131n bilime \u0131\u015f\u0131k tutan g\u00f6rkemli g\u00fcc\u00fc"},"content":{"rendered":"\n

Edebiyat, bilimden ya \u00f6ncedir ya da bilimle birlikte yol al\u0131r; ama asla arkaya kalmaz!<\/em><\/p>\n\n\n\n

Bilim, kendi h\u00fck\u00fcmdarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etti\u011fi Ayd\u0131nlanma sonras\u0131nda y\u00fckseli\u015fe ge\u00e7en edebiyat\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc \u00f6ng\u00f6rememi\u015fti. Edebiyat bir yandan bilimi y\u00fccelten metinlerle onun saltanat\u0131n\u0131 kuvvetlendirirken \u00f6te yandan onun a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stererek me\u015fruiyetini sars\u0131yordu. Her iki durumda da edebiyat g\u00fc\u00e7l\u00fcyd\u00fc yani! Edebiyat, bilimin ilgi alan\u0131na girerek ondan \u00f6nce ya da onun birlikte hep orada durdu; ama asla sonraya kalmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Edebiyat\u0131n, \u00f6zellikle roman ve hik\u00e2ye t\u00fcrlerindeki metinlerin ne derece bilimle i\u00e7 i\u00e7e oldu\u011funu g\u00f6steren ve \u201cedebiyat\u0131n bilim camias\u0131nda muteber bir alan oldu\u011funu\u201d[1]<\/a> ispatlayan d\u00f6rt kitab\u0131[2]<\/a> ilginize sunuyorum.<\/p>\n\n\n\n

Mustafa \u00d6zel<\/strong> bir ekonomist olarak y\u0131llard\u0131r yapt\u0131\u011f\u0131 roman okumalar\u0131n\u0131n m\u00fcthi\u015f bir bilimsel veri ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etti\u011finden beri san\u0131r\u0131m sadece roman okuyor. T\u00fcrk ve D\u00fcnya klasiklerinden metinlerle iktisada ve siyasete a\u00e7\u0131kl\u0131k kazand\u0131ran edebiyat tam da bilimin misyonunu \u00fcstleniyor gibidir: bilinmeyeni tan\u0131mlamak. Tan\u0131mlamay\u0131 edebiyattan daha iyi ne yapabilir ki zaten! Mustafa \u00d6zel sosyal bilimlere \u201cromanbilim\u201d kavram\u0131yla bakman\u0131n \u00f6nemini uzun uzun \u00f6rneklerle anlatt\u0131\u011f\u0131 kitaplar\u0131na yenilerini eklemeye devam ediyor.<\/p>\n\n\n\n

Farkl\u0131 disiplinlerde diploman\u0131z olmayabilir, kariyerinizi bu disiplinler \u00fczerinden planlamam\u0131\u015f da olabilirsiniz ama bu bir doktorla insan anatomisi \u00fczerinde tart\u0131\u015famayaca\u011f\u0131n\u0131z anlam\u0131na gelmez. \u0130ain Bamforth\u2019un o m\u00fcthi\u015f derlemesini \u201cK\u00fct\u00fcphanedeki Beden\u201d<\/strong> \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 okuyan herkes bu meydan okumaya seve seve kat\u0131l\u0131r. Bamforth\u2019un derlemesi yak\u0131n d\u00f6nem t\u0131p tarihinin de\u011fi\u015fimine ayna tutan edebiyat al\u0131nt\u0131lar\u0131yla dolu. Ve her bir al\u0131nt\u0131, bir hekimin ne\u015fterle yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeyi kelimelerle yapm\u0131\u015f onlarca yazar\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131na delil olu\u015fturuyor \u00e2deta.<\/p>\n\n\n\n

Bilimin belki de \u00e7\u00f6zmekte en \u00e7ok zorland\u0131\u011f\u0131 insan beyni ve Freud\u2019un ortaya att\u0131\u011f\u0131 bilin\u00e7alt\u0131 d\u00fcnyas\u0131, elbette ki romanlar\u0131n da ilgi alan\u0131na giriyor, aksi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemezdi! N\u00f6ronlar\u0131n kompleks yap\u0131s\u0131yla u\u011fra\u015fmaktan zevk alan yaln\u0131zca psikiyatristler ya da n\u00f6rologlar de\u011fil; oyunbaz bir yazar da bu karma\u015f\u0131k g\u00f6r\u00fcnen d\u00fcnyay\u0131 \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in can atabilir. \u00d6rne\u011fin Herman Melville\u2019nin\u2019nin Moby Dick\u2019i yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnden beri beyin ilham ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na ilham kayna\u011f\u0131 oluyor. (1851\u2019de yaz\u0131lm\u0131\u015f bir romandan bahsediyoruz.) Gerek klasiklerden gerekse g\u00fcn\u00fcm\u00fcz romanc\u0131lar\u0131ndan beynin h\u00e2relerinin edebiyatta nas\u0131l i\u015flendi\u011fine dair bir di\u011fer derleme \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 O\u011fuz Tanr\u0131da\u011f\u2019a<\/strong> ait. Bir n\u00f6roloji uzman\u0131 olan Tanr\u0131da\u011f bu kitab\u0131yla sadece bir derleme \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yapmam\u0131\u015f, ayn\u0131 zamanda roman okurken bize neler oldu\u011funa dair sordu\u011fu sorularla okur taraf\u0131ndan da edebiyat-beyin ili\u015fkisine bakm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcn okullarda pek \u00e7ok \u00f6\u011frenciden \u015fu hatal\u0131 c\u00fcmleleri duyar\u0131z: \u201csay\u0131salc\u0131y\u0131m edebiyattan anlamam\u201d ya da \u201cs\u00f6zelci oldu\u011fum i\u00e7in t\u0131p benim neyime\u201d. Oysa say\u0131sal ya da s\u00f6zel diyerek kast etti\u011fimiz bilimsel d\u00fcnya, hakikat denen o g\u00f6rkemli ku\u015fun iki ayr\u0131 kanad\u0131d\u0131r; u\u00e7mak isteyen bu iki kanad\u0131 da kullanmak zorundad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Yukar\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz d\u00f6rt kitap sunduklar\u0131 listelerle edebiyat\u0131n da bilimin de bir yar\u0131\u015f i\u00e7inde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Hatta bence bilimin mutlak iktidar\u0131n\u0131n sars\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan edebiyata k\u00fc\u00e7\u00fck bir torpil yapabiliriz. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u201ckurmacada\u201d bilime yol g\u00f6sterecek m\u00fcthi\u015f detaylar var ve \u00e7al\u0131\u015fmalar s\u00fcrd\u00fck\u00e7e kurmacan\u0131n daha nice sakl\u0131 ger\u00e7ekler bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kacak. Ama e\u011fer g\u00fcn\u00fcn birinde \u201cromanbilim\u201d de kendi krall\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmeye kalkarsa ona kendinden b\u00fcy\u00fck edebiyat\u0131n oldu\u011funu g\u00f6steren kitaplar da yaz\u0131lacakt\u0131r muhakkak.  <\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/a> Edebiyat\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc ikrar etmi\u015f bilim insanlar\u0131n\u0131 tenzih ederek\u2026<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a> \u015e\u00fcphesiz bu kategoride sadece d\u00f6rt kitap yok, okuduk\u00e7a listeye yenilerini ekleyece\u011fim.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Edebiyat, bilimden ya \u00f6ncedir ya da bilimle birlikte yol al\u0131r; ama asla arkaya kalmaz! Bilim, kendi h\u00fck\u00fcmdarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etti\u011fi Ayd\u0131nlanma<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":251,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.cocuksehri.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/214"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.cocuksehri.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.cocuksehri.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.cocuksehri.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.cocuksehri.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=214"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.cocuksehri.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/214\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":216,"href":"https:\/\/www.cocuksehri.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/214\/revisions\/216"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.cocuksehri.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/251"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.cocuksehri.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=214"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.cocuksehri.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=214"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.cocuksehri.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=214"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}