13 ayl\u0131k bir \u00e7ocu\u011fum var ve kitaplarla oynamaya bay\u0131l\u0131yor. I\u015f\u0131lt\u0131l\u0131 kapaklar\u0131n\u0131 di\u015fliyor, rengarenk sayfalara dakikalarca bak\u0131yor, onlar\u0131 bir o yana bir bu yana ittirip duruyor.<\/p>\n\n\n\n
\u0130ki b\u00fcy\u00fck \u00e7ocu\u011fum da kitaplar\u0131 \u00e7ok severdi ama bu kadar minikken kitaplarla b\u00f6yle ilgilenemezlerdi. Bunun sebebi san\u0131r\u0131m bana bir kitap getirdiklerinde onlarla yeterince ilgilenmemdi. \u0130\u015f maillerine bakmak, ak\u015fam yeme\u011fi haz\u0131rlamak gibi genelde hep bir mazaretim olurdu. Ama en k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fcn kitap sevgisi sadece i\u00e7indeki hikayeler de\u011fil, onlarla diledi\u011fi gibi oynamay\u0131 seviyor o.<\/p>\n\n\n\n
Karton kitaplara olan ilgi olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck ve hi\u00e7 de azalacak gibi g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Di\u011fer kitap t\u00fcrlerine g\u00f6re daha fazla b\u00fcy\u00fcyen bir piyasas\u0131 var. Sat\u0131\u015flar\u0131 iki y\u0131l i\u00e7inde iki kat\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131 neredeyse. Tam 31 milyon adet.<\/p>\n\n\n\n
Peki biz minik \u00e7ocuklar\u0131n hassasiyetlerini ve dayan\u0131kl\u0131l\u0131k ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layan kitaplar yapmay\u0131 ilk ne zaman d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck? Wisconsin \u00dcniversitesi\u2019nden Dr. Allison G. Kaplan birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce bu soruya cevap aramaya ba\u015flad\u0131. Florida \u00dcniversitesi \u00c7ocuk Edebiyat\u0131 Tarihi K\u00fct\u00fcphanesi\u2019ndeki d\u00f6rt haftal\u0131k ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda karton kitaplar\u0131n tarihinin umdu\u011fu gibi lineer bir \u00e7izgide gitmedi\u011fini g\u00f6rd\u00fc: \u201c\u0130lk karton kitab\u0131 aramaya gitmi\u015ftim fakat bulamad\u0131m. Bu kitaplar oyuncak olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu bu y\u00fczden kimse onlar\u0131 raflarda korumad\u0131 ve muhtemelen bebekler taraf\u0131ndan par\u00e7aland\u0131lar.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Bulabildi\u011fi en eski kitap 1880\u2019lerde yay\u0131nlanan “kartona yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f sayfalar” olarak tan\u0131mlanan \u201cA Peep at the Circus\u201d idi. Sevin\u00e7ten a\u011flam\u0131\u015ft\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc bu bildi\u011fin karton kitapt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
19. y\u00fczy\u0131la gelene kadar, \u00e7ocuk kitaplar\u0131 dini veya ahlaki masallarla doluydu ve e\u011flenceli i\u00e7erikler yok denecek kadar azd\u0131. E\u011flenceli ve dayan\u0131kl\u0131 \u00e7ocuk kitaplar\u0131 1800’lerin ortalar\u0131na kadar yayg\u0131nla\u015fmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7ocuk kitaplar\u0131n\u0131n temalar\u0131n\u0131n ve fiziksel formlar\u0131n\u0131n evrimi, toplumun \u00e7ocukluk ve e\u011fitim hakk\u0131ndaki de\u011fi\u015fen fikirlerinin bir yans\u0131mas\u0131yd\u0131. Filozof\u00a0 Jean-Jacques Rousseau\u2019n\u0131n 1762\u2019de yazd\u0131\u011f\u0131 Emile\u2019de \u00e7ocuklar\u0131n g\u00fcnahla do\u011fmad\u0131klar\u0131n\u0131, masum olduklar\u0131n\u0131 iddia etmi\u015fti. Romantik \u015fair ve yazarlar\u0131n k\u0131sa s\u00fcrede g\u00fcndemine giren bu kavram Viktorya D\u00f6nemi\u2019nde h\u0131zla yayg\u0131nla\u015ft\u0131. \u00c7ocuklar\u0131n \u00e7ocukluklar\u0131ndan zevk almalar\u0131 fikri zamanla \u00e7ocuk kitaplar\u0131nda da kendine yer buldu. Basit ve g\u00fczel i\u00e7eriklere sahip, k\u00fc\u00e7\u00fck ve sa\u011flam kitaplar\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 hayal g\u00fcc\u00fcn\u00fcn bir \u00e7ocu\u011fun e\u011fitiminde ve geli\u015fiminde oynayabilece\u011fi \u00f6nemli role ili\u015fkin geli\u015fen anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131n bir tezah\u00fcr\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n
1500\u2019lerde \u00e7ocuklar i\u00e7inde dualar\u0131n oldu\u011fu tahta sapl\u0131 raketleri ellerinde tutarlard\u0131 elbette ama bunlar i\u00e7in \u201ckitap\u201d demek ne derece do\u011fru. \u00dcstelik bu tahta levhalar \u0131slak ve kirli ellerden korunmak i\u00e7in k\u0131l\u0131fla kapl\u0131yken\u2026<\/p>\n\n\n\n
16. ve 17. y\u00fczy\u0131lda matbaac\u0131l\u0131ktaki geli\u015fmeler \u00e7ocuk kitaplar\u0131ndaki geli\u015fmelerin de habercisiydi. Dini metinlere ilaveten \u00e7ocuklar art\u0131k masal, tarih, \u015fiir, bilmece, bulmaca kitaplar\u0131 da okumaya ba\u015flad\u0131. John Newbery, genellikle e\u011fitim ama\u00e7l\u0131 de\u011fil, \u00e7ocuklar\u0131n e\u011flenmesine y\u00f6nelik kitaplar yay\u0131nlayan ilk ki\u015fi olarak kabul edilir. 1744\u2019de yay\u0131nlanan \u201cA Little Pretty Pocket Book\u201d kitab\u0131n\u0131n her sayfas\u0131 alfabenin bir harfi, bir ill\u00fcstrasyon ve ilgili bir aktivite veya oyunun a\u00e7\u0131klamas\u0131yla doluydu.<\/p>\n\n\n\n
Tarih\u00e7iler bu kitaptan \u00f6nce e\u011flenceli i\u00e7erikli \u00e7ocuk kitaplar\u0131n\u0131n olmay\u0131\u015f\u0131yla ilgili abart\u0131l\u0131 iddialarda bulunsalar da \u201c\u0130ngiliz Edebiyat\u0131nda \u00c7ocuk: \u00c7ocuklu\u011fun Edebi Yap\u0131tlar\u0131\u201d kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131 Adrienne E. Gavin tam tersini \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. Ona g\u00f6re \u00e7ok daha \u00f6nceden de kitaplar sadece \u00f6\u011fretici i\u00e7erikte de\u011fildi. \u00d6rne\u011fin John Locke, okumay\u0131 \u00f6\u011frenen \u00e7ocuklara 1691 tarihli e\u011fitim incelemesinde resimler i\u00e7eren kolay, ho\u015f kitaplar verilmesini \u00f6neriyordu.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7ocuk kitaplar\u0131nda ya\u015fa uygun ve ilgi \u00e7ekici i\u00e7eri\u011fin ne oldu\u011fu konusunda ortak bir d\u00fc\u015f\u00fcnce yoktur. 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n \u00f6nde gelen \u0130ngiliz yazar\u0131 Samuel Johnson, Newbery’in kitaplar\u0131n\u0131 pek be\u011fenmemi\u015fti. Bir arkada\u015f\u0131na Bebekler kendileri hakk\u0131nda bir \u015feyler duymak istemezler; devlerden, kalelerden ve k\u00fc\u00e7\u00fck zihinlerini biraz esnetip canland\u0131rabilecek \u015feylerin anlat\u0131lmas\u0131ndan ho\u015flan\u0131rlar\u201d demi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n
Lewis Carroll\u2019un Alice Harikalar Diyar\u0131nda (1865) adl\u0131 eseri, \u00e7ocuklar\u0131 hedefleyen tamamen fantastik i\u00e7erikte bir kitap olarak \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ilgi g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Ancak ak\u0131lc\u0131 ve dinci \u00e7evrelerden kar\u015f\u0131 tepkiler de gecikmedi.<\/p>\n\n\n\n
Bu tart\u0131\u015fmalar edebiyatta fantazinin geri \u00e7ekilmesi olarak yorumlansa da \u00f6yle olmad\u0131, aksine zamanla g\u00fc\u00e7lenerek yay\u0131ld\u0131. Bu nedenle \u0130ngiliz \u00e7ocuk yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n tarihini ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, d\u00fc\u015f\u00fcncenin ve hepsinden \u00f6nemlisi hayal g\u00fcc\u00fcn\u00fcn geli\u015fmesi olarak de\u011ferlendirmek gerekir.<\/p>\n\n\n\n
Ka\u011f\u0131t yap\u0131m\u0131 ve bask\u0131 teknolojilerindeki geli\u015fmeler, geli\u015fmi\u015f ula\u015f\u0131mla birle\u015fti\u011finde, kitaplar\u0131n \u00fcretilmesi ve da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde daha kolay ve daha ucuz hale geldi. \u0130nsanlar art\u0131k daha kolay kitap sahibi olmaya ba\u015flad\u0131. Ayn\u0131 zamanda, t\u00fcm \u00e7ocuklar\u0131 e\u011fitmenin \u00f6nemi hakk\u0131ndaki yeni fikirler – ve ard\u0131ndan okuryazarl\u0131k oranlar\u0131ndaki art\u0131\u015f – \u00e7ocuklar i\u00e7in bas\u0131l\u0131 materyallere olan talebi art\u0131rd\u0131. \u0130ngiliz yay\u0131nc\u0131lar, giderek daha sa\u011flam malzemeler \u00fczerine bas\u0131lan ve giderek daha gen\u00e7 bir izleyici kitlesini hedefleyen \u00e7ok renkli, zengin, resimli kitaplar \u00fcretmeye ba\u015flad\u0131. Mesela 1902\u2019de Dean&Son ilk kuma\u015f \u00e7ocuk kitab\u0131n\u0131 yay\u0131nlad\u0131. Ard\u0131ndan yenileri geldi.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7ocuk \u00f6l\u00fcm oranlar\u0131n\u0131n azald\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemdir de ayn\u0131 zamanda. Kaplan\u2019a g\u00f6re bu durum ebeveynlerin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n iman\u0131n\u0131 kurtarmaktansa onlar\u0131n bak\u0131m\u0131na daha \u00e7ok \u00f6nem vermeye ba\u015flamas\u0131yla ilgili. Arne Nixor Merkezi\u2019ndeki k\u00fcrat\u00f6rler ise bu ge\u00e7i\u015fi, 1867 tarihli \u201cKral Gobble\u2019nin Ziyafeti\u201d ismindeki bir kitapta kibirli bir hindinin idam cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lmas\u0131 ile sadece birka\u00e7 sene sonra yay\u0131mlanacak olan e\u011flenceli alfabe ve kafiye kitaplar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131nda g\u00f6rd\u00fcklerini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
Bez kitaplar bebeklerin kolay imha edebilece\u011fi t\u00fcrden de\u011fildi, ayn\u0131 zamanda bebeklere ba\u011f\u0131ms\u0131z oyun oynama imkan\u0131 da sunuyordu. \u00c7abuk y\u0131rt\u0131lan sayfalara sahip kitaplar daha b\u00fcy\u00fck \u00e7ocuklar i\u00e7in idealdi. Bez kitaplar\u0131n, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar\u0131n g\u00f6zetimsiz olarak kitaplar\u0131 ke\u015ffetmeleri i\u00e7in bir yol oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. 1938 \u201cCottontails\u201d ismini ta\u015f\u0131yan kuma\u015f kitab\u0131 ilk dokunsal kitaplardan biriydi. Tav\u015fanlara dikilmi\u015f kabar\u0131k pamuk toplar\u0131, tren tekerle\u011fi olarak d\u00fc\u011fmeler ve a\u011fa\u00e7lardaki elma i\u00e7in k\u0131rm\u0131z\u0131 boncuklar vard\u0131. \u201cAmerika Resimli Kitaplar Tarihi\u201dni ara\u015ft\u0131ran Barbara Bader, kuma\u015f kitaplar i\u00e7in tamam\u0131n\u0131n \u00e7ocuklara hizmet gayesiyle, basit ve ne\u015feyle tasarlanm\u0131\u015f \u00fcr\u00fcnler oldu\u011funu ifade ediyor.<\/p>\n\n\n\n
Allison Kaplan, sava\u015flarla karton \u00e7ocuk kitaplar\u0131n\u0131n geli\u015fimi aras\u0131na bir ili\u015fki oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor: \u201cSava\u015f zaman\u0131 kuma\u015f ve ah\u015fab\u0131n yoklu\u011fu mecburen insanlar\u0131 kartonu kullanmaya itmi\u015ftir.\u201d<\/p>\n\n\n\n
1900\u2019lerin ortalar\u0131nda \u00e7ocuk kitaplar\u0131 piyasas\u0131 katlanarak artt\u0131. 1920-1950 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar i\u00e7in haz\u0131rlanan okuma yazma kitaplar\u0131 say\u0131s\u0131nda art\u0131\u015f ya\u015fand\u0131. Bu kitaplar\u0131 hemen her evde g\u00f6rebilirdiniz. \u00d6rne\u011fin 1940\u2019da bas\u0131lan \u201cPat the Bunny\u201d bug\u00fcn bile h\u00e2l\u00e2 \u00e7ocuklar taraf\u0131ndan okunuyor. Bu kitap \u201cDokun ve Hisset\u201d temal\u0131 ilk kitaplardan.<\/p>\n\n\n\n
\u0130lk zamanlar sadece okul \u00e7a\u011f\u0131na yakla\u015fan \u00e7ocuklar i\u00e7in tasarlanan kitaplar 1900\u2019lerin ortalar\u0131na gelindi\u011finde \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015ftaki \u00e7ocuklar ve bebekler i\u00e7in tasarlanmaya ba\u015flad\u0131. Uzmanlar kitaplarla ha\u015f\u0131r ne\u015fir olan daha k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015ftaki \u00e7ocuklar\u0131n okuryazarl\u0131k \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck etkisi oldu\u011funu ortaya koyuyor.<\/p>\n\n\n\n
S\u00f6zl\u00fc hik\u00e2ye anlat\u0131m\u0131 kitaplar\u0131n icad\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nce aile hayat\u0131n\u0131n temelindeydi. Ancak \u015fimdi kitab\u0131n kendisi de \u00e7ocuklar\u0131n ilgisini \u00e7ekiyor. Karton kitaplar\u0131n ay\u0131r\u0131c\u0131 \u00f6zelli\u011fi bebekleri ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar\u0131 kitaplar\u0131n fiziksel \u00f6zellikleriyle g\u00fcvenli bir ortamda tan\u0131tma \u015fans\u0131 sunmalar\u0131d\u0131r- yani ka\u011f\u0131tlar\u0131n minik parmaklar\u0131 kesme tehlikesine kar\u015f\u0131. Karton kitaplar hayatlar boyunca kullanacaklar\u0131 bir \u015feyi-kitab\u0131- ke\u015ffetmeye davet ediyor bebekleri.<\/p>\n\n\n\n
Bebe\u011fim hem okunabilen hem de \u00e7i\u011fnenebilen kitaplar\u0131yla b\u00fcy\u00fcmeye ve b\u00fcy\u00fclenmeye devam ediyor. San\u0131r\u0131m o ger\u00e7ekten de bir kitap kurdu.<\/p>\n\n\n\n